Lesbrief bij de les: Aardbevingen en vulkanen

Lesbrief - Aardbevingen en vulkanen

Introductie

In deze lesbrief vindt u voorbereidings- en verwerkingsmateriaal voor op school bij de les ‘Vulkanen en aardbevingen’ voor groep 7 en 8.

De aarde beweegt! Hoe ontstaan vulkanen en aardbevingen? En waarom komen ze op de ene plek veel voor en op de andere niet? In deze les komen leerlingen erachter dat alles op en in de aarde beweegt. Zelfs de bodem van de oceaan. En wat voor verschillende gesteenten kan je vinden in vulkanisch gebied? Kan je deze natuurrampen ook voorspellen? De leerlingen gaan zelf op onderzoek.

Na een introductie doen ze zelfstandig opdrachten om meer over het onderwerp te weten te komen. Natuurlijk mogen ze daarbij ook verschillende stenen vasthouden en bekijken.

Voorbereiding

Continenten en werelddelen

Het is handig om vooraf even met de leerlingen door te nemen welke continenten/werelddelen er ook alweer allemaal zijn en waar die liggen. In de les worden deze ook benoemd.

Tijdschaal

In de klas kan vooraf ook aandacht worden besteed aan de tijdschaal waarop geologische processen afspelen. Wat vinden leerlingen lang geleden? Tien jaar? Honderd jaar? Duizend jaar? Dat is al moeilijk bevatten. In de les gaat het over miljoenen jaren.

Supercontinent

Vroeger bestond de aarde uit één groot supercontinent: Pangea. Dit was ongeveer 250 miljoen jaar geleden. Sindsdien zijn de continenten heel langzaam verschoven naar hun huidige plaats. In onderstaande filmpje wordt de beweging van de continenten versneld afgespeeld. Er wordt teruggeteld in miljoenen jaren.

Klik op het plaatje om het filmpje te bekijken.  

Voor leerlingen kan dit een vreemde gewaarwording zijn. Welke krachten kunnen nou zo sterk zijn dat de continenten er door in beweging komen? En wat heeft dit te maken met vulkanen en aardbevingen? De antwoorden daarop leren en ontdekken ze in de Museonles.

In het Museon

De les begint met een miniquiz waarmee al kort enkele onderwerpen worden aangestipt. Vervolgens worden de opbouw van de aarde, verschillende plaatbewegingen en het ontstaan van vulkanen uitgelegd. Hieruit wordt duidelijk waar je vulkanen en aardbevingen vindt en waarom juist daar.

'Reis om de wereld'

De daadwerkelijke voorbeelden van vulkanen en aardbevingen ontdekken de leerlingen in hun ‘Reis om de wereld’. Zij rouleren in kleine groepjes tussen verschillende ‘’stations’’ die symbool staan voor verschillende gebieden op aarde. Bij elk station maken ze een opdracht. Welke stenen spuwt een vulkaan bijvoorbeeld allemaal uit? Hoe kan het dat er aardbevingen in Groningen zijn? Kan je aardbevingen ook meten? In de opdrachten mogen de leerlingen zelf stenen vasthouden en kleine experimentjes uitvoeren.

Ter afsluiting kijken de leerlingen klassikaal een kort animatiefilmpje over het bewegen van de aardplaten. De leerlingen zijn nu ‘experts’ in dit onderwerp. Kunnen zij aanduiden wat er allemaal niet klopt aan het filmpje?

Bron: Scientific American Blog Network

Verwerking

Aarbevingen in Nederland

In de Museonles maken leerlingen al kennis met het ontstaan van aardbevingen in Groningen als gevolg van gasboringen. Dit filmpje vertelt het persoonlijke verhaal van Zara en Annemijn, die door de aardbevingen niet meer in hun huis kunnen blijven wonen.

Naar aanleiding van het filmpje kan met de klas besproken worden:

1.       Wat zij ervan vinden dat Zara en Annemijn moeten verhuizen?

2.       Wat zouden de leerlingen zelf doen?

3.       Zouden de gasboringen eigenlijk moeten stoppen?

Tsunami als gevolg van een aardbeving

Als extra verdieping kan in worden gegaan op een tsunami. Wanneer een aardbeving in zee plaats vindt, kan dit een tsunami veroorzaken. Over dit fenomeen wordt in de Museonles verder niet uitgeweid, maar achteraf kan hier in de klas nog wel even bij stil worden gestaan. Dit filmpje van schooltv legt het fenomeen tsunami duidelijk uit:

Proefje

Een leuk proefje om uit te proberen in de klas is de volgende proef op Science Space: Nabootsen van platentektoniek met een Mars en met een Snickers. Klik op het plaatje hieronder.

Extra tips:

- Vooraf een tijdje los in de hand houden om de repen op te warmen, anders zijn ze te hard.

- Ze kunnen ook achteraf door midden worden gesneden. Dat is soms makkelijker want te dunne repen zijn niet altijd even makkelijk in elkaar te schuiven. 

Naar boven