Kennisbank

Vulkanen

AfbeeldingLavastromen op Hawaii

 

Vulkaanuitbarstingen behoren niet alleen tot de meest gevaarlijke, maar vooral ook tot de meest indrukwekkende natuurverschijnselen op aarde. Bij erupties wordt met ongekend geweld, roodgloeiend gesteente uit de diepte van de aarde omhooggedreven. Door drukvermindering komt gas vrij, een effect dat te vergelijken is met het openen van een fles koolzuurhoudend water die je even flink hebt geschud. Wanneer het gesmolten gesteente, magma, het oppervlak van de aarde bereikt wordt het lava genoemd.

Wil je typen lava eens zien? Kijk dan op: www.sandatlas.org/types-lava-flows

Wist je dat er ook nu vulkanen uitbarsten?
Via sites in het buitenland kun je elke dag weer controleren welke vulkanen op dit moment actief zijn. Er staan vulkanen op alle continenten, zelfs op Antarctica, dus elke dag zijn er wel een aantal aan het uitbarsten.
Kijk verder op: http://volcano.si.edu/reports_weekly.cfm

Top 10 meest actieve vulkanen
1. Kilauea, Hawaï (1247 meter)
2. Etna, Sicilië (3323 m)
https://www.youtube.com/watch?v=pvYgRcfal5w (uitbarsting van december 2015; let ook op de bliksems in de aswolk)
3. Piton de la Fournaise, La Réunion (2631 m)
4. Merapi, Java, Indonesië (2968 m)
5. Erta Ale, Ethiopië (613 m)
https://www.youtube.com/watch?v=vo3qvceeqa8
6. Ol Doinyo Lengai, Tanzania (2960 m)
7. Unzen, Japan (1483 m)
8. Yasur, Vanuatu (361 m)
9. Ambrym, Vanuatu (1334 m)
10. Pacaya, Guatemala (2552 m)

Welke vulkaanuitbarstingen hebben de meeste slachtoffers veroorzaakt? Niet die uit het bovenstaande lijstje… Hier vind je meer informatie: www.alletop10lijstjes.nl/top-10-grootste-vulkanische-uitbarstingen

Verschillende typen erupties
De hoeveelheid gas en magma, en de chemische samenstelling van het magma bepalen uiteindelijk het type eruptie en de vorm en afmeting van vulkanische producten:

•    Is er een constante aanvoer van magma aanwezig, dan kunnen er lavafonteinen en lavameren ontstaan, zoals te zien is in de krater van de Kilauea. Deze vulkaan is één van de vijf vulkanen die samen het grootste eiland van Hawaï vormen. Lava op Hawaï dat in zee stroomt: https://www.youtube.com/watch?v=ahZD95l1MvM
•    Is er veel gas opgelost in de magma, dan ontstaat er een aswolk, die kilometers kan opstijgen en ongekende afmetingen kan bereiken. Bij de uitbarsting van de Eyjafjallajökull op IJsland op 14 april 2010 kwam er zoveel vulkaanas in de atmosfeer terecht, dat er grote verstoringen in de luchtvaart in Noord- en West-Europa optraden, tot aan Frankrijk toe. Er werden in totaal 63.000 vluchten afgelast. De uitbarsting Eyjafjallajökull: https://www.youtube.com/watch?v=ojpi04Ikcms
•    Is de magma dun vloeibaar, dan stroomt de lava rustig, meestal uit spleetvormige langgerekte vulkanen en worden grote oppervlakten met lava bedekt. De Lakagigar, een spleetvulkaan op IJsland, heeft door zijn uitbarsting in 1783 een oppervlak van 565 km² met meters dikke laag lava bedekt. Spleet eruptie Hawaï: https://www.youtube.com/watch?v=VG3YunIcZ54
•    Is de magma dik vloeibaar, dan kan de vulkaan zelfs ontploffen waarbij er delen geheel worden weggeslagen en er lavabommen en andere vulkanische producten op de aarde terecht kunnen komen. Bij de uitbarsting in 1883 van de Krakatau in Indonesië vloog zelfs tweederde van het eiland mee de lucht in. De knal was op meer dan 4800 kilometer afstand te horen en er ontstond een tsunami van 30 meter hoog. Ruim 36.000 mensen verloren het leven bij deze allesverwoestende eruptie.
Uitbarsting Krakatau in 1883: https://www.youtube.com/watch?v=nCTzksrwFI4
En hier nog een explosieve uitbarsting van Tavurvur in Papua Nieuw Guinea: https://www.youtube.com/watch?v=IwBF_oqD4y8 (let op de schokgolf)
•    Komt de magma vlak onder de krater in aanraking met grote hoeveelheid grondwater, dan ontstaan er stoom onder heel hoge druk dat op zijn beurt weer zeer explosieve erupties teweeg brengt. Hierbij ontstaat een diepe brede krater in het landschap. Dit noemen we een Maar en in de Eifel zijn ze onder andere veelvuldig aanwezig.

De producten van een vulkaan
•    Wanneer een vulkaan of een vulkaangroep lang actief is kunnen grote oppervlakten bedekt worden met vulkanisch materiaal. De bekendste hiervan zijn basalt, tufsteen, wat ontstaat door as dat aaneen gekit is, en lava.
•    Verder ontstaan er bij een uitbarsting ook veel andere producten die zich over het landschap verspreiden, zoals as, lavabommen (grote brokstukken lavasteen) en lapilli (kleine lavasteentjes).
•    Tenslotte zijn er ook in kleinere hoeveelheden zwavel en glasachtige producten zoals puimsteen, peksteen en obsidiaan te vinden.

 

Foto links Lavastromen op Hawaii
---
Spleeteruptie van de Puʻu ʻŌʻō op Hawaï (Foto: USGS)

Spleeteruptie van de Puʻu ʻŌʻō op Hawaï (Foto: USGS)

---
Weinfelder Maar in der Eifel (Foto: Dominik Ketz/Rheinland-Pfalz Tourismus GmbH)

Weinfelder Maar in der Eifel (Foto: Dominik Ketz/Rheinland-Pfalz Tourismus GmbH)

---
Voorbeelden van verschillende vulkanische bommen (Bron: facweb.bhc.edu)

Voorbeelden van verschillende vulkanische bommen (Bron: facweb.bhc.edu)

---
Puimsteen bevat zo veel luchtbellen, dat het kan blijven drijven op water.

Puimsteen bevat zo veel luchtbellen, dat het kan blijven drijven op water.

---
Een voorbeeld van de vele bestaande soorten Tufsteen

Een voorbeeld van de vele bestaande soorten Tufsteen

---
Obsidiaan, het bekende vulkanische glas (Bron: facweb.bhc.edu)

Obsidiaan, het bekende vulkanische glas (Bron: facweb.bhc.edu)

---
Reticuliet een fijnmazig glas kunstwerk van de vulkaan op Hawaï

Reticuliet een fijnmazig glas kunstwerk van de vulkaan op Hawaï

---
Zwavelafzettingen op het eiland Vulkanus (Foto: Martin Liebermann)

Zwavelafzettingen op het eiland Vulkanus (Foto: Martin Liebermann)

Vakgebied
natuur
Trefwoorden
natuur