Kennisbank

Ichthyosaurus: reptiel, zoogdier of vis?

AfbeeldingIchthyosaurus Stenopterygius quadriscissus

Zo’n 50 miljoen jaar na de verovering van het land (tijdens de overgang van het Carboon naar het Perm) is de weg terug naar zee alweer ingeslagen. De eerste vishagedissen verschijnen ongeveer 245 miljoen jaar geleden. Eigenlijk horen ze hagedisvis te heten, want ze zien eruit als een hagedis met vinnen. Ze veroveren in korte tijd alle zeeën en oceanen. Het aantal soorten neemt snel toe en de lichaamsvorm wordt steeds visachtiger. 150 miljoen jaar na hun ontstaan verdwijnen ze weer.

Van poot naar vinpoot naar vin
De eerste vishagedissen hebben lange vinachtige voor- en achterpoten. Bij latere soorten zien we de onderarmbeenderen en de vingers steeds korter en platter worden. Verder groeit het aantal botten en verdwijnt de duim. Op het laatst verschijnen er extra vingers links en rechts aan de hand. De verandering is van een arm met bewegende botten en vingers naar een vin gegaan waarin de botten onbeweeglijk tegen elkaar aan liggen. 

Aangepast aan het leven in de zee
Vishagedissen lijken meer op een vis dan op een hagedis. Zó goed zijn ze aangepast aan het leven in de zee. Omdat ze levende jongen baren, lijken ze zelfs op dolfijnen. Lijken, maar schijn bedriegt. Dolfijnen zijn namelijk zoogdieren net als wij. Vishagedissen zijn reptielen. Toch hebben ze met dolfijnen twee dingen gemeen. Ze kunnen het land niet meer op en ze zijn levendbarend. Ze hebben nog wel eieren, maar houden deze in hun buik. Daar komen ze uit, zodat hun jonkies levend ter zee komen.

 Ichthyosaurus, wervels en ribben
Ichthyosaurus, wervels en ribben.Ouderdom : Onder-Jura. Herkomst : Posidonia Schalies, Holzmaden, Duitsland. Collectie Museon

De dino’s heersen over het land, maar de ichthyo’s regeren de zeeën. Hoewel er heel veel fossielen zijn gevonden, weten we weinig over hun afkomst. Zeker is dat het geen dino´s zijn. Er zijn zelfs onderzoekers die verwantschappen zien met zeeschildpadden. Uit de maaginhoud die soms goed bewaard is gebleven, blijkt dat hun dagelijks voedsel vooral bestaat uit inktvissen.

Verovering van de hele zee
Zwemmen als een paling is heel handig voor vissen die snel van richting moeten veranderen en die dichtbij of op de bodem leven. De eerste Ichthyosaurussen leven voornamelijk in ondiepe zeeën langs de continenten. De meer als een tonijn zwemmende vormen vinden het meeste profijt in de open oceaan, waar ze met een constante snelheid door het water gaan en grote afstanden afleggen. Latere, meer visachtige, vormen zoeken hun voedsel in de diepere waterlagen beneden de 200 meter diepte. Zo wordt al vrij snel nadat de reptielen naar zee terugkeren de hele waterkolom hun jachtgebied en vervaagt het verschil in uiterlijk tussen deze reptielen en de echte vissen.

Voortplanting
De latere Ichthyo’s kunnen het water niet meer verlaten om eieren op het land te leggen. Ze broeden hun eieren uit in het lichaam en brengen in het water levende jongen ter wereld. Hierin lijken ze op de walvissen en dolfijnen die pas vele miljoenen jaren later, lang nadat zij zijn uitgestorven, de zeeën bevolken.

Eten zoals je gebekt bent
De meeste Ichthyosaurussen hebben een lange smalle bek, maar sommige soorten hebben een korte bek. De verschillen zeggen iets over de voedselkeuze. Dezelfde variatie in lengte zien we bij dolfijnen van tegenwoordig. En die kunnen we gemakkelijker bestuderen voor wat betreft de keuze van hun voedsel.

Foto links Ichthyosaurus Stenopterygius quadriscissus
Vakgebied
natuur