|
Recht en vrede hebben een heel lange geschiedenis. Hoe was het in de prehistorie? In de middeleeuwen? En honderd jaar geleden?
Tot 3000 v.C. Jagers en boeren
In de prehistorie, toen er niemand was om ‘paal en perk’ te stellen aan ruzies en geweld, gold het recht van de sterkste. Iedereen nam het recht in eigen hand. Eindeloze wraak en weerwraak waren het gevolg. Daarom sloegen de mensen de handen ineen, om zichzelf te beschermen en elkaar als ‘maatjes’ te helpen. Zo ontstond de maatschappij. Mensen maakten afspraken en stelden gedragsregels op. Zo ontstond het recht!
3000 v.C.-500 n.C. Grieken en Romeinen
China had het eerste echte rechtssysteem, zo’n vijfduizend jaar geleden. Europa volgde pas veel later. Griekenland was het eerst, maar de echte wet gevers in het Westen waren de Romeinen. Zij veroverden heel Europa en het Midden-Oosten en voerden overal hetzelfde rechtssysteem in, van Nederland tot Turkije. Rond 530 werd alle Romeinse wetten door keizer Justinianus bijeengebracht in één groot wetboek. Het Romeinse recht werd de basis van ons ‘westers’ recht.
500-1000 Monniken en ridders
Na de Romeinse tijd was heel Europa christelijk. De machtige rooms-katholieke kerk zei wat wel en niet mocht, welke oorlog ‘rechtvaardig’ was en welke niet. Bij geschillen tussen landen was de paus scheidsrechter. De Kerk voerde ook een eigen rechtsstelsel in, het canoniek recht. Engeland ontwikkelde zijn eigen rechtssysteem; nog steeds verschilt de ‘jury-rechtspraak’ in Engeland van ons systeem.
1000-1500 Steden en staten
Toen de ridders op kruistocht trokken om het ‘Heilige Land’ voor het christendom te veroveren, ontmoetten ze daar wéér een ander rechtsstelsel: dat van de islam, de leer van de profeet Mohammed. Met de ridders kwamen de kooplui, en een levendige handel ontstond tussen Oost en West. Daarvoor werden regels en wetten opgesteld. Steden bloeiden op en wisselden ‘ambassadeurs’ uit om allerlei zaken te bespreken en ruzies op te lossen.
1500-1600 Ontdekkers en hervormers
Op zoek naar rijkdommen ontdekten kooplui onbekende werelden: Amerika, Brazilië, Japan. De Kerk wilde dat alle inwoners katholiek werden - goedschiks of kwaadschiks! Uit afschuw over de moordpartijen stelden juristen de eerste mensenrechten op; zij stelden vast waar alle mensen recht op hadden. Dat was ook het begin van het volkenrecht. Protesten tegen alle onrecht in de Kerk en misbruik van het geloof leidden tot een scheuring: de Hervorming van Luther en Calvijn.
1600-1700 Regenten en vorsten
De felle godsdienstoorlogen tussen katholieken en protestanten verdeelden een eeuw lang heel Europa. Protestanten luisterden niet meer naar de paus. Maar bestond er dan helemaal geen recht meer in een oorlog? Jazeker, zei Hugo de Groot uit Delft. In 1625 publiceerde hij een boek, waarin hij ‘Het Recht van Oorlog en Vrede’ precies beschreef. Hij werd er wereldberoemd mee!
1700-1800 Pruiken en revoluties
Heel Europa riep om sterke mannen om eindelijk orde en vrede te herstellen. Die sterke mannen werden de absolute vorsten, die zelf de wet en het geloof in hun land wel bepaalden en zich van niemand iets aantrokken. Maar hoe machtiger en rijker ze werden, hoe meer ze de bevolking onderdrukten. Tot in 1789 in Frankrijk het volk in opstand kwam en riep om ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’: de Franse Revolutie. In Amerika gebeurde hetzelfde, het hek was van de dam!Langzaamaan werden overal democratische wetgevingen ingevoerd, waarbij het volk de baas was.
1800-1900 Burgers en stoommachines
De uitvinding van de stoommachine leidde tot de Industriële Revolutie. Rond de steden ontstonden grote fabrieken, die veel arbeiders aantrokken. Het werk was zwaar, de werkdagen waren lang en de lonen laag. Sloppenwijken, armoede en drankmisbruik waren het gevolg. Socialisten riepen om verbeteringen en toen dat niet hielp om revolutie. Uiteindelijk leidde dat, na een lang gevecht, tot stemrecht, afschaffing van de kinderarbeid en onderwijs voor iedereen.
1900-2000 Wereldoorlogen, televisie en computer
In de twintigste eeuw ging de vernieuwing steeds sneller. De wapens werden steeds gevaarlijker. Radio, televisie, vliegtuig en internet deden hun intrede. De wereld leek steeds kleiner te worden. Samenwerking werd noodzaak - twee wereldoorlogen maakten dat overduidelijk! Zo ontstonden internationale organisaties, de Verenigde Naties voorop. Er is nu wereldwijd overleg over vrede, handel, wetten en milieu. Het recht ligt vast in wereldwijde verdragen over mensenrechten, wapens, visvangst en natuurbehoud. Internationale bureaus en gerechtshoven houden daar toezicht op.