Graven naar de Steentijd
De opgraving op de VINEX-locatie Ypenburg, het zuidoostelijke stadsdeel van de gemeente Den Haag, is de belangrijkste informatiebron voor de expositie ‘De eerste kustbewoners’. In de tijd van de Hunebedbouwers, zo’n 5.500 jaar geleden, was dit gebied gedurende een aantal eeuwen bewoond. Het was een getijdenlandschap met één tot twee meter hoge duinen. De Steentijdmens leefde hier op de grens van zoet en zout, van droog en nat.
Aanleiding voor het archeologische onderzoek was de vondst van een grafveld met maar liefst 31 graven met daarin de resten van 42 personen, vrouwen en mannen èn kinderen.
Deze nieuwe vaste presentatie legt het accent op het werk van de verschillende specialisten binnen de archeologie. Zij werken samen met specialisten uit andere disciplines, zoals landschapsmicromorfologie en bouwhistorie.
Onderzoek en reconstructie van de skeletten
De botspecialist stelt eerst vast hoe compleet een menselijke skelet is en daarna of het om een man of vrouw gaat. Omdat mannen in het algemeen sterker ontwikkelde spieren hebben dan vrouwen, zijn hun botten meestal groter. Op de plekken waar de spieren aan het bot hebben vastgezeten, vind je richeltjes of soms hele knobbels. Hoe groter de knobbel of richel, des te meer kans dat het een man is geweest. De schedel en het bekken zijn de plaatsen waar je dat het beste kunt zien. Vervolgens worden de botten onderzocht op ouderdom, lengte en ziektes. Botten waarop ziekteverschijnselen zijn geconstateerd, zoals misvormingen in de gewrichten, zijn in één van de laboratoria in de nieuwe zaal te zien. De botspecialist vertelt daarbij over zijn onderzoek.
Op basis drie opgegraven skeletten zijn reconstructies gemaakt, die in de nieuwe expositie te zien zijn: een man, een vrouw en een kind. Vooral het reconstrueren van een gezicht is een vak apart. Eerst een mal gemaakt van de schedel. Kenmerken van de schedel bepalen het gezicht. Wetenschappelijk vastgestelde standaarden bepalen de dikte van spieren en huid; deze is bij vrouwen, mannen en kinderen zeer verschillend.
Huizen
Er werden ook sporen van huizen teruggevonden. Ze zien er uit als vlekken in het landschap, maar bij nadere bestudering kun je eruit afleiden hoe de huizen waren ingedeeld. Archeologen kijken dan vooral naar de plaats, vorm, kleur en samenstelling van de sporen en reconstrueren zo de plattegrond van het huis. De doorsnede en de diepte van een paalspoor zijn belangrijk om vast te stellen wat de dragende functie is geweest. Er wordt gezocht naar de onderlinge samenhang in de ruimtelijke opbouw. In dit geval heeft een bouwhistoricus op basis van al deze gegevens een reconstructie van een van de huizen gemaakt.
En nog veel meer...
Ook aan andere terreinen van onderzoek besteedt de tentoonstelling aandacht. Het gebruik van natuur- en vuursteen: door middel van speciaal microscopisch onderzoek kan worden vastgesteld waar bepaalde gereedschappen voor werden gebruikt. Uit onderzoek naar het aardewerk weten we hoe de potten werden gemaakt, door onderzoek van de aankoeksels (etensresten) aan het aardewerk en door zaden- en pollenonderzoek weten we wat de eerste bewoners van Ypenburg aten. Overblijfselen van dierlijk botmateriaal laten zien wat er nog meer op het menu van de Steentijdmens stond. Kom het allemaal zelf ontdekken.