Fossielen laten zien dat de ene mensensoort zich heeft ontwikkeld tot een andere. Eerst waren er in Afrika allerlei mensapen en toen kwam Lucy. Daarna kwam Turkana jongen en weer daarna Neanderthaler en ons soort mensen. Bijna elk jaar worden er weer nieuwe fossielen gevonden en wordt het beeld duidelijker hoe we mens zijn geworden.
Wat is een mens?
Een soort aap, ook al is hij niet zo zwaar behaard en loopt hij op twee benen.
Een gewerveld dier met een skelet van bot.
Een zoogdier dat haar kind voedt met melk uit de borsten.
Een denker met een megagroot brein dat zich het verleden kan voorstellen, maar ook de toekomst en het nu.
Een rover, een jager, een vliegenier, een bestuurder, een wetenschapper, een dichter, een schilder, een arbeider, een vader, een moeder, een kind.
Aap op twee benen
De aap en wij. De chimpansee is een aap. De mens eigenlijk ook. Toch lijken we niet op elkaar. Wat hebben wij met de chimp gemeen? Niets. Wat hadden zijn voorouders met de onze gemeen in een ver verleden? Alles. Toen waren we nauwelijks verschillend. Niet in uiterlijk en ook niet in getal. Onze voorouders waren anders dan chimp en mens nu zijn. De chimp is dezelfde lange weg van de evolutie gegaan als wij. Chimps bewegen zich nog steeds voort op vier benen, hebben andere handen, denken anders, eten anders, leven anders dan wij, maar we hebben wel hetzelfde vertrekpunt en dat is ongeveer zes miljoen jaar geleden.
De handige mens
De mens werd niet van de ene dag op de andere handig. Dat heeft heel lang geduurd. Daar was veel aanpassing voor nodig. Onze verre voorouders hadden geen wendbare duim aan hun hand. Ook hun kleinere hersenen beperkten de handigheid. Handig ben je pas echt als alles aan het lichaam en de hersenen meewerkt. Tijdens onze evolutie veranderde het hele lichaam.
Denker
Homo erectus was heel wat pienterder dan de mensaap. Met zijn eenliterhersens was het onze voorouder aardig naar de bol gestegen. Voldoende om met een goed onderstel uit Afrika weg te gaan en Europa en Azië te bereiken. Langzaam maar zeker kregen de schedels meer inhoud en dus meer denkkracht.
Vuurtjesstoker
Alle dieren zijn van nature bang voor vuur. De mens ook. Welke voorouder inzag dat vuur ook nuttig kan zijn, zullen we nooit weten. Erectus gebruikte vuur. We weten dat ook de Neanderthaler goed met vuur om kon gaan. Dat was ook wel nodig want toen deze mens in Europa leefde, kwam er een ijstijd en werd het steeds kouder. Vanaf zo’n veertigduizend jaar geleden hebben wij met de Neanderthalers in Europa samengeleefd. Zij waren veel sterker dan wij en ze hadden ook grotere hersenen. Maar toch zijn ze 27.000 jaar geleden spoorloos verdwenen. Wij zijn er nog. Er moet iets gebeurd zijn… Maar wat?
De sprekende mens
Ook al zien we er allemaal anders uit, de mens is enig in zijn soort. Neanderthaler en erectus zijn lang geleden uitgestorven. Wij hebben kunnen overleven dankzij onze sterk gegroeide hersenen en de netwerken daarin. Netwerken zijn ook belangrijk tussen mensen onderling. Familie, vrienden, kennissen…. We kunnen overleven omdat we samenleven. Dat is niet makkelijk. Taal helpt. Door met elkaar afspraken te maken, staan we sterker dan alleen. Met taal kunnen we leren van ons verleden en met taal plannen we onze toekomst.