Barnsteen is een fossiel hars, geproduceerd door coniferen. Dit hars wordt afgescheiden door scheuren en wonden van bomen en terwijl het nog zacht en plakkerig is kan het insecten vangen en insluiten. Later, als de vluchtige stoffen uit het hars zijn verdampt wordt het hard en uiteindelijk na miljoenen jaren, afhankelijk van het sediment waarin het zich bevindt, barnsteen.
In ruwe vorm is barnsteen weinig opvallend. Om het doorzichtig te maken moet het gepolijst worden. De meest barnsteen bevat geen insluitingen.
Insecten zijn de meest voorkomende organismen in barnsteen en zijn vaak, behalve dat ze volledig zijn uitgedroogd, volledig bewaard gebleven. Daarnaast zijn er planten, spinnen, schaaldieren, slakken, haar van zoogdieren, veren, kleine hagedissen en zelfs een kikker in barnsteen gevonden.
Barnsteenafzettingen kunnen in leeftijd variëren van Onder-Krijt tot Holoceen. Het bekendste barnsteen komt van de kust van de Baltische Zee. Het coniferenwoud in dit gebied was ondergelopen gedurende een marine transgressie in het vroeg Oligoceen. Het marine sediment begroef de bomen en het barnsteen dat ze bevatten.
Langs onze kusten is barnsteen veel zeldzamer.